Niedożywienie

W pierwszym półroczu życia dziecko potrzebuje wyłącznie mleka matki. Po tym okresie dieta musi dostarczać wysokiej jakości białka, tłuszczów, witamin i minerałów. 
W wielu regionach – m.in. w Sahelu, Rogu Afryki i Azji Południowej – dostęp do pełnowartościowej żywności, takiej jak mleko, mięso czy ryby, jest ograniczony lub niestabilny. 

Najbardziej krytyczny okres żywieniowy przypada na wiek od 6 do 24 miesięcy, gdy dzieci wprowadzają pokarmy stałe. Szczególnie narażone są jednak wszystkie dzieci poniżej piątego roku życia, a także kobiety w ciąży i karmiące, osoby starsze, przewlekle chorujące oraz nastolatki. 

U dzieci poniżej drugiego roku życia jakość diety w sposób bezpośredni wpływa na ich rozwój fizyczny i poznawczy. Osłabiony układ odpornościowy sprawia, że nawet łagodne infekcje – np. przeziębienie czy epizod biegunki – mogą prowadzić do ciężkich powikłań, a nawet zgonu. 

Najbardziej charakterystycznym objawem niedożywienia jest zazwyczaj utrata masy ciała, połączona ze zmęczeniem, osłabieniem oraz trudnością w wykonywaniu codziennych czynności. Często występuje również niedokrwistość, prowadząca do duszności i ograniczenia tolerancji wysiłku. 

W przypadku dzieci objawy obejmują również zaburzenia koncentracji, drażliwość, zahamowanie wzrostu. W ciężkich przypadkach ostrego niedożywienia mogą pojawiać się obrzęki brzucha, twarzy i kończyn oraz zmiany pigmentacji skóry. 

Niedożywienie diagnozuje się poprzez porównanie masy i wzrostu dziecka ze standardami populacyjnymi lub za pomocą pomiaru obwodu ramienia (MUAC – mid-upper arm circumference).  

Przewlekłe niedożywienie (stunting) rozpoznaje się, gdy dziecko przestaje rosnąć wskutek długotrwałych niedoborów.  

O wyniszczeniu (wasting) mówimy w sytuacji gwałtownej utraty masy ciała w stosunku do wzrostu. 

Dzieje się tak wtedy, gdy organizm osoby niedożywionej zaczyna wykorzystywać własne tkanki jako źródło niezbędnych składników odżywczych. 

Najcięższa postać niedożywienia – kwashiorkor – charakteryzuje się występowaniem obrzęków, rozdrażnienia i zmian skórnych. 

Najskuteczniejszą formą leczenia jest gotowa do użycia żywność terapeutyczna (RUTF), zawierająca wszystkie niezbędne składniki odżywcze oraz umożliwiająca szybkie uzupełnienie niedoborów. RUTF nie wymaga przygotowania z wodą, co ogranicza ryzyko zakażeń chorobami przenoszonymi przez wodę. 

Dzięki trwałości i łatwości transportu RUTF może być stosowana niemal w każdych warunkach, a dzieci bez powikłań mogą być leczone w domu pod opieką opiekunów.  

W regionach o wysokim ryzyku ostrego niedożywienia zespoły Lekarzy bez Granic rozprowadzają suplementy RUTF również profilaktycznie. 

Zespoły Lekarzy bez Granic prowadzą badania przesiewowe zarówno w ramach opieki ambulatoryjnej i hospitalizacji, jak i podczas działań w terenie. Dzieci są oceniane według standardów WHO, m.in. na podstawie pomiaru MUAC z użyciem kolorowych opasek papierowych. Narzędzie to jest na tyle proste, że może korzystać z niego także mniej wykwalifikowany personel medyczny.

Upowszechnienie RUTF, dostępnego jako pasta przypominająca masło orzechowe lub w formie ciastek, umożliwiło skuteczne leczenie w dużej skali. Większość dzieci może być leczona w domu, przy regularnych wizytach kontrolnych, co pozwala utrzymywać wysoki odsetek wyleczeń i ogranicza konieczność hospitalizacji. 

W wielu regionach działania rozpoczynają się na kilka miesięcy przed okresem wzrostu zachorowań, np. przed porą deszczową.  

W miejscach o wysokim ryzyku ciężkiego niedożywienia nasze zespoły prowadzą działania profilaktyczne: dostarczają wartościowe suplementy dzieciom szczególnie narażonym w wielu regionach Afryki i Azji oraz dbają o realizację innych form zapobiegania chorobom, takich jak szczepienia czy chemoprofilaktyka malarii.