Przemoc seksualna i ze względu na płeć

Przemoc seksualna obejmuje gwałt, wykorzystanie seksualne i seksualną eksploatację, a także przymusową sterylizację i okaleczanie żeńskich narządów płciowych. Doświadczają jej zazwyczaj kobiety (i często dzieci), ale znaczącą mniejszość stanowią mężczyźni i chłopcy. To właśnie oni jeszcze rzadziej niż kobiety zgłaszają przemoc seksualną ze względu na obawę przed stygmatyzacją i ogromnym tabu. Przemoc seksualna wobec mężczyzn jest więc szczególnie niewidoczna i niedostatecznie zgłaszana.

W strefach konfliktu gwałt bywa używany jako broń przeciwko populacjom lub jako „nagroda” dla żołnierzy. Gwałt i inne formy nadużyć seksualnych są również stosowane jako narzędzie tortur oraz sposób na upokorzenie, ukaranie, kontrolowanie, zranienie, zastraszenie i niszczenie społeczności. 

Przemoc seksualna może powodować szeroki zakres konsekwencji dla zdrowia fizycznego i reprodukcyjnego. Urazy fizyczne obejmują np. rany kłute, złamania, krwawienia, a także przetoki pochwowe. Osoby, które doświadczyły przemocy seksualnej, są również bardziej narażone na rozwój infekcji przenoszonych drogą płciową, takich jak HIV. Ryzyko zarażenia się jest większe w przypadku przemocy seksualnej, ponieważ uszkodzenia tkanek pochwy lub odbytu umożliwiają wnikanie patogenów. Inną konsekwencją medyczną może być niezamierzona ciąża. Według Światowej Organizacji Zdrowia kobiety, które doświadczyły przemocy seksualnej, dwukrotnie częściej dokonują aborcji. Zabieg ten wykonywany w warunkach ograniczonych zasobów jest jedną z głównych przyczyn umieralności matek na świecie i może prowadzić do innych negatywnych konsekwencji dla zdrowia reprodukcyjnego kobiet. 

Osoby, które doświadczyły przemocy seksualnej, często zmagają się z poważnymi skutkami psychologicznymi. Powszechne są poczucie winy oraz przekonanie, że do przemocy można było nie dopuścić. Utrata poczucia kontroli i zaufania może również wpływać na zdolność do budowania relacji z innymi. Tym doświadczeniom często towarzyszą kliniczne konsekwencje, takie jak zespół stresu pourazowego, depresja i lęk. Wiele społeczeństw piętnuje ofiary przemocy seksualnej, co może dodatkowo pogarszać ich stan zdrowia psychicznego. Zdarza się również, że są one odrzucane przez partnerów i partnerki, członków rodziny i społeczność, szczególnie tam, gdzie istnieje silne tabu kulturowe wokół przemocy seksualnej. 

Ponieważ do przemocy seksualnej może dochodzić wszędzie i w każdej chwili, staramy się, aby wszystkie nasze zespoły były przygotowane do reagowania na takie przypadki. W niektórych miejscach o szczególnie wysokiej skali tego zjawiska – na przykład w Kolumbii, Kenii i Demokratycznej Republice Konga – oferujemy całodobowe, wyspecjalizowane usługi dla osób, które doświadczyły przemocy seksualnej. We wszystkich przypadkach zapewniamy kompleksowy pakiet opieki, obejmujący leczenie obrażeń, działania zapobiegawcze i opiekę psychologiczną. 

Nasz personel medyczny zachęca osoby, które doświadczyły przemocy seksualnej, aby – o ile to możliwe – zgłaszały się po pomoc w ciągu trzech dni od napaści, nie tylko w celu leczenia obrażeń fizycznych, lecz także w celu zapobiegania chorobom. Nasza kompleksowa opieka obejmuje: 

• Profilaktykę poekspozycyjną z wykorzystaniem leków zapobiegających infekcjom przenoszonym drogą płciową, takim jak HIV, kiła i rzeżączka. Aby była skuteczna, powinna zostać zastosowana w ciągu trzech dni od napaści. W niektórych przypadkach podawane są również szczepionki przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B oraz tężcowi. 

• Tam, gdzie jest to dozwolone prawnie, oferowanie antykoncepcji awaryjnej kobietom, które doświadczyły przemocy, aby zapobiec niechcianej ciąży. 

• Leczenie obrażeń fizycznych, w tym interwencje chirurgiczne, jeśli są konieczne. 

• Testy ciążowe podczas wizyt kontrolnych. 

• Wsparcie dla kobiet, u których przemoc doprowadziła do niechcianej ciąży, aby pomóc im w podejmowaniu decyzji dotyczących dalszej opieki i leczenia. 

• Opiekę psychologiczną (patrz poniżej). 

• Wydawanie zaświadczeń medycznych osobom, które doświadczyły przemocy, do celów prawnych. 

Bezpośrednio po napaści seksualnej wiele osób znajduje się w stanie szoku. Często towarzyszą temu poczucie winy oraz przekonanie, że przemocy można było uniknąć. Utrata kontroli nad własnym życiem może prowadzić do trudności w wykonywaniu codziennych czynności, a także do koszmarów sennych i natrętnych wspomnień. Część osób obawia się również o swoje bezpieczeństwo. W miejscach, gdzie panuje bezkarność, strach ten potęguje możliwość ponownego kontaktu ze sprawcami i ryzyko kolejnych napaści. Doświadczenie przemocy seksualnej może także prowadzić do rozwoju depresji oraz zespołu stresu pourazowego. Wsparcie Lekarzy bez Granic w zakresie zdrowia psychicznego obejmuje wstępne konsultacje mające na celu pomoc pacjentom w radzeniu sobie z szokiem oraz dalszą opiekę i konsultacje, których celem jest zapobieganie lub łagodzenie objawów stresu pourazowego. 

Kluczowym elementem każdego projektu zapewniającego opiekę zdrowotną osobom, które doświadczyły przemocy seksualnej, jest upewnienie się, że wiedzą one o dostępnych formach wsparcia oraz o tym, jak ważne jest możliwie szybkie zgłoszenie się po pomoc. Lekarze bez Granic aktywnie działają na rzecz zwiększania świadomości medycznych konsekwencji przemocy seksualnej. Rozmowy z ludźmi podczas odwiedzin w domach, a także wykorzystanie kina, audycji radiowych i billboardów należą do narzędzi, z których korzystają nasze zespoły, aby przekazywać informacje i zachęcać do szukania pomocy. Szczególny nacisk kładziemy na pilną potrzebę zgłoszenia się po pomoc medyczną. W niektórych obszarach, gdzie dostęp do opieki jest utrudniony, uruchomiliśmy transport karetkami, który umożliwia dotarcie do placówek zapewniających opiekę.