Smira Abakar Nahar Gria i Madiha Haroon Ali Ishag uczestniczą w dystrybucji mydła, aby zapobiegać i kontrolować cholerę. Czad, 2025

Środowisko pracy wolne od nadużyć i przemocy

© Léa Gillabert/MSF
Smira Abakar Nahar Gria i Madiha Haroon Ali Ishag uczestniczą w dystrybucji mydła, aby zapobiegać i kontrolować cholerę. Czad, 2025

Kierownictwo Lekarzy bez Granic zobowiązuje się do przeciwdziałania nadużyciom i przemocy oraz do wzmacniania mechanizmów zapobiegania niewłaściwym zachowaniom i reagowania na nie.

Wszystkie osoby zatrudnione są zobowiązane do przestrzegania Zasad Postępowania raz zasad określonych w Karcie Lekarzy bez Granic. 

Szkolenia dotyczące zachowań i zarządzania przypadkami nadużyć są regularnie aktualizowane i udoskonalane. Wprowadzono procedury, w tym mechanizmy składania skarg, aby ułatwić zapobieganie, wykrywanie, zgłaszanie i rozpatrywanie wszelkich przypadków niewłaściwego zachowania, przemocy i nadużyć.

Osoby, które doświadczyły przemocy lub były jej świadkami w społecznościach, w których pracują zespoły Lekarzy bez Granic, mogą liczyć na wsparcie w sytuacji zgłaszania nieprawidłowości, tak aby każda sprawa mogła zostać właściwie rozpatrzona. 

Od 2018 roku Lekarze bez Granic co roku publikują informacje o liczbie i typach skarg dotyczących nadużyć i niewłaściwego zachowania. 

Rozliczalność fundamentem organizacji

Zdjęcie Draginja Nadazdin

W 2024 roku ponad 67 000 osób pracowało z Lekarzami bez Granic. Nasze zespoły pracowały na pełnych obrotach w biurze w Rio de Janeiro, w obozach dla uchodźców w Bangladeszu czy w południowo-sudańskim buszu. Ale nie tylko lokalizacja czyni nasze zespoły zróżnicowanymi. Nie zatrudniamy wyłącznie lekarzy – nasza organizacja to kierowcy, osoby sprzątające, specjalistki od analizy danych, logistycy, ochrona, zespoły pielęgniarskie, prawnicy. Lekarze bez Granic mają więc twarz lekarek w Afganistanie, fundraiserów w Finlandii, kierowców w Sudanie. Wyliczać można dalej. Ale najważniejsze jest to: każda z tych osób buduje to, czym są Lekarze bez Granic. I wszyscy muszą mieć zapewnione warunki pracy wolne od nadużyć i przemocy.  

Ogromna odpowiedzialność, która na nas spoczywa, to odpowiedzialność wobec osób, które zatrudniamy, ale także, a być może przede wszystkim, wobec osób, którym udzielamy pomocy. Dlatego silne mechanizmy umożliwiające zgłoszenie nadużyć są tak istotne. Zapewnienie warunków, w których możemy być z naszych działań rozliczani, postrzegam jako naszą powinność i fundament transparentności organizacji. 

Przytaczanie tych liczb nie jest łatwe. W 2024 roku odnotowaliśmy 945 skarg dotyczących nadużyć lub niewłaściwego zachowania w organizacji. Pacjenci, opiekunowie oraz przedstawiciele społeczności, w których działamy, złożyli łącznie 80 skarg. Jednak jestem głęboko przekonana, że dzielenie się tym stanowi część procesu budowania środowiska, w którym osoby poszkodowane nie wahają się dokonać zgłoszenia, bo wiedzą, że każda sprawa zostanie właściwie rozpatrzona.  

Dlatego, pełna przekonania, że w ten sposób przyczyniamy się do budowania jawnego, godnego środowiska pracy w sektorze humanitarnym, w którym sprawozdawczość ma tak kluczowe znaczenie, dzielę się z Państwem liczbami dotyczącymi niepożadanych zachowań w 2024 roku.  

Draginja Nadaždin, dyrektorka generalna Lekarzy bez Granic w Polsce

Podsumowanie 2024 roku

W 2024 roku dla Lekarzy bez Granic na całym świecie pracowało 67 077 osób. W tym czasie zgłoszono łącznie 945 skarg dotyczących nadużyć lub niewłaściwego zachowania w organizacji. 864 skargi dotyczyły sytuacji w projektach medycznych i humanitarnych, a w przypadku 81 miejscem niepożądanego zachowania było jedno z biur międzynarodowych. Po przeprowadzeniu dochodzeń potwierdzono 345 przypadków nadużyć lub niewłaściwego zachowania; część spraw nadal była badana pod koniec 2024 roku. Poniższe dane zostały podzielone na działania projektowe i działania w biurach, ponieważ obowiązujące procedury prawne i raportowania są różne w tych obszarach. 
 
Liczba skarg dotyczących projektów medycznych i humanitarnych wzrosła o 21% w 2024 roku (864) w porównaniu do 2023 roku (714). Jednocześnie liczba skarg z biur międzynarodowych w 2024 roku (81) spadła o 9% w porównaniu z 2023 rokiem (109). Ze względu na szeroki zakres naszej działalności i obecność w wielu regionach, wciąż niepokoi nas zjawisko niezgłaszania przypadków nadużyć i niewłaściwego zachowania – szczególnie ze strony pacjentów, ich opiekunów oraz członków społeczności, w których pracujemy. 

zobowiązanie do tworzenia środowiska pracy wolnego od nadużyć

Tworzenie i utrzymywanie środowiska pracy oraz miejsc opieki wolnych od nadużyć i przemocy to ciągły proces, za który wszyscy jesteśmy odpowiedzialni. Zobowiązujemy się działać tak, by nie krzywdzić osób w potrzebie. 

Nieustannie zachęcamy osoby zatrudnione, pacjentów i pacjentki oraz wszystkie inne osoby mające kontakt z Lekarzami bez Granic do zgłaszania wszelkich przypadków nadużyć lub niewłaściwego zachowania, których byli świadkami lub które ich dotknęły. 

Dane z poprzednich lat dostępne w j. angielskim na stronie msf.org.

Skargi z projektów humanitarnych

Około 89% pracowników Lekarzy bez Granic (łącznie 60 580 osób) w 2024 roku pracowało w ramach projektów. Zgłoszono 864 skargi wobec zachowania osób zatrudnionych w tych projektach (wzrost z 714 w 2023 r.). 

Spośród tych skarg, po przeprowadzeniu dochodzenia, 308 potwierdzono jako przypadki nadużyć lub niewłaściwego zachowania (264 w 2023 r.), a niektóre sprawy były nadal przedmiotem postępowania na koniec roku. 

Z 308 potwierdzonych zgłoszeń, 256 zostało uznanych za nadużycia (w porównaniu z 187 w 2023 r.). Odnosi się do różnych form nadużyć: wykorzystania seksualnego, przemocy seksualnej i molestowania [SEAH], nadużycia władzy, nękania i zastraszania, dyskryminacji, wyzysku, agresji oraz niewłaściwego wykorzystania  procedury wyjaśniajacej  – w tym działań odwetowych, fałszywych zgłoszeń, ingerencji w postępowanie oraz naruszenia poufności.  

W 2024 roku 83 pracowników zostało zwolnionych w związku z różnymi formami nadużyć (85 w 2023 r.). W zależności od wagi sprawy stosowano też inne sankcje, np. zawieszenie, degradację, pisemne upomnienie lub obowiązkowe szkolenia. 

Spośród 256 potwierdzonych przypadków nadużyć, 126 dotyczyło SEAH (w porównaniu z 85 w 2023 r.). Na podstawie wyników dochodzeń dotyczących tych spraw, w 2024 r. zwolniono 59 osób (45 w 2023 r.), przy czym należy podkreślić , że zachowania takie jak molestowanie seksualne obejmują szeroki zakres zachowań. 

Pozostałe przypadki nadużyć obejmowały nękanie i zastraszanie (35 potwierdzonych), nadużycia władzy (30 potwierdzonych), agresję (17 potwierdzonych), wyzysk (14 potwierdzonych), dyskryminację (22 potwierdzone) oraz niewłaściwe wykorzystanie procedury wyjaśniającej (12 potwierdzonych). 

Potwierdzono także 52 przypadki niewłaściwego zachowania (77 w 2023 r.). Niewłaściwe zachowanie oznacza postępowanie, które nie spełnia kryteriów nadużyć opisanych powyżej, ale jest niezgodne ze standardami zachowania Lekarzy bez Granic. Obejmuje to m.in.: niewłaściwe zarządzanie ludźmi, nieodpowiednie relacje, zachowania niezgodne z normami społecznymi lub naruszające integralność  zespołu, niewłaściwą komunikację, a także używanie lub nadużywanie substancji psychoaktywnych. 

Odnotowaliśmy pewien wzrost liczby skarg zgłaszanych przez grupy, które wcześniej były niedostatecznie reprezentowane, np. pracowników zatrudnionych lokalnie. Jednak nadal pozostaje przestrzeń na poprawę, zwłaszcza w odniesieniu do pacjentów i członków społeczności. 

W 2024 roku pacjenci i ich opiekunowie złożyli łącznie 45 skarg, a członkowie społeczności lokalnych (w tym pacjenci i inne osoby, z którymi pracownicy Lekarzy bez Granic mieli kontakt) zgłosili 35 skarg, co daje łączną liczbę 80 skarg ( 69 w 2023 r.). Zgłoszono również 40 skarg od „innych” podmiotów zewnętrznych – kategorii obejmującej dostawców, media, inne organizacje, partnerów, byłych pracowników Lekarzy bez Granic oraz osoby pracujące na rzecz organizacji/w projektach, ale nie zatrudnione bezpośrednio przez Lekarzy bez Granic. 

Choć liczba skarg składanych przez pacjentów rośnie, potrzebne są dalsze działania, aby dotrzeć do pacjentów i członków społeczności, uświadamiając im ich prawa oraz standardy zachowania, których powinni przestrzegać pracownicy i pracowniczki Lekarzy bez Granic. Należy również wzmocnić wysiłki, by zapewnić pacjentom i członkom społeczności dostęp do odpowiednich i łatwo dostępnych mechanizmów składania skarg, tak aby mogli pociągać Lekarzy bez Granic do odpowiedzialności za wszelkie nadużycia lub niewłaściwe zachowania. 

Łączna liczba skarg złożonych przez osoby zatrudnione lokalnie wzrosła z 328 w 2023 roku do 414 w 2024 roku. Wysiłki mające na celu zachęcanie tych osób do zgłaszania nadużyć i wspieranie ich w tym procesie muszą być kontynuowane, ponieważ osoby zatrudnione lokalnie stanowią około 87% pracujących w naszych projektach medycznych i humanitarnych, ale odpowiadają jedynie za 58% składanych skarg. 
 
Analiza wszystkich skarg, zarówno od pracowników i pracowniczek Lekarzy bez Granic, jak i od osób spoza organizacji, pokazuje wzrost liczby zgłoszeń dotyczących dyskryminacji. W 2024 roku otrzymaliśmy łącznie 75 takich skarg, w porównaniu do 45 w 2023 roku. Choć coraz więcej osób decyduje się zgłaszać przypadki dyskryminacji, nadal istnieje potrzeba podejmowania trwałych wysiłków na rzecz różnorodności i inkluzywności oraz dążenia do tego, aby osoby dotknięte wszelkimi formami dyskryminacji zgłaszały takie przypadki. 

Skargi z biur międzynarodowych  

Od 2020 roku Lekarze bez Granic gromadzą również, oprócz danych zbieranych w ramach projektów medycznych, dane o skargach z naszych biur na całym świecie. 11 procent wszystkich osób zatrudnionych w organizacji pracuje w biurach międzynarodowych (7 505 osób). 

Pomimo działań podjętych w celu ujednolicenia raportowania, dane te dotyczą wielu różnych systemów prawnych i procedur kadrowych obowiązujących na świecie, dlatego mogą nie być jeszcze w pełni ustandaryzowane. 

W 2024 roku ze wszystkich biur wpłynęło 81 skarg (spadek o 9% w porównaniu z 109 skargami w 2023 roku). 

Spośród tych skarg, 37 przypadków zostało potwierdzonych jako nadużycia lub niewłaściwe zachowanie (11 skarg nadal było badanych na koniec roku; należy przy tym zaznaczyć, że nie wszystkie zgłoszenia dotyczyły nadużyć). W 35 przypadkach chodziło o nadużycia, a w 19 o niewłaściwe zachowanie. (Uwaga: część spraw zawierała elementy zarówno nadużyć, jak i niewłaściwego zachowania, dlatego łączna liczba może się nie zgadzać). Dla porównania, w 2023 roku potwierdzono 34 przypadki nadużyć i 21 przypadków niewłaściwego zachowania. 

W sumie w 2024 roku nałożono kary na 16 pracowników (od szkolenia po ustne lub pisemne upomnienia), a 12 pracowników zostało zwolnionych za nadużycia.