Kobiety bardziej narażone w regionach dotkniętych konfliktami

Ciężkie komplikacje w następstwie niebezpiecznych aborcji są do siedmiu razy częstsze w regionach niestabilnych lub dotkniętych konfliktem. Oto wyniki jednego z pierwszych badań na ten temat. Za liczbami kryją się doświadczenia prawdziwych kobiet.  

„Byłam zrozpaczona. Wypiłam tradycyjne lekarstwo. Wcześniej ktoś pokazał mi, jak włożyć sobie kawałek żelaza do waginy… To był taki kawałek [pokazuje rozmiar osobie przeprowadzającej wywiad]. Ta osoba powiedziała mi, że to doprowadzi do rozszerzenia szyjki macicy, ale nie zadziałało… Powiedział mi też, aby ugotować korzeń rośliny Kava z sodą i następnie wypić tę mieszankę. Nie czułam się dobrze po wypiciu tego. Bolał mnie brzuch, miałam zawroty głowy, niespokojny żołądek. Nie mogłam wstać z łóżka. Ból był bardzo silny”. 

To świadectwo 32-letniej kobiety przyjętej do szpitala w Bangui z potencjalnie śmiertelnymi komplikacjami związanymi z aborcją.  

Do około 70 procent śmierci związanych z ciążą* dochodzi w Afryce Subsaharyjskiej (1). Pośród pięciu głównych przyczyn są komplikacje związane z aborcją – obszar, w którym poczynione zostały małe postępy w ostatnich dekadach. Tymczasem większość śmierci związanych z aborcjami to wynik niebezpiecznych aborcji indukowanych (2), których w dużej mierze można by uniknąć, zapewniając kompleksową opiekę okołoaborcyjną, w tym opiekę poaborcyjną, antykoncepcję oraz bezpieczną aborcję.  

Badanie AMoCo**, przeprowadzone przez Lekarzy bez Granic, Épicentre, Institut Guttmacher i Ipas we współpracy z Ministerstwem Zdrowia Nigerii oraz Republiki Środkowoafrykańskiej, ukazuje, że poważne komplikacje były od pięciu do siedmiu razy częstsze w dwóch badanych szpitalach niż w innych afrykańskich placówkach w bardziej stabilnych regionach, przebadanych przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) przy użyciu podobnej metodologii (3).  

W tych dwóch szpitalach ponad 50 procent kobiet przyjętych z powodu powikłań związanych z aborcją miało ciężkie komplikacje, głównie krwotoki (72 procent w szpitalu nigeryjskim, 58 procent w szpitalu środkowoafrykańskim).  

Ciężkość zaobserwowanych komplikacji może być wytłumaczona nieadekwatnością opieki poaborcyjnej oraz barierami w dostępie do opieki. Sytuację pogarsza zwiększone ryzyko przemocy seksualnej w takich warunkach oraz trudności w dostępie do antykoncepcji. Czynniki te z kolei zwiększają ryzyko niechcianej ciąży i sięgania po niebezpieczną aborcję, zwłaszcza w miejscach, gdzie prawo aborcyjne jest restrykcyjne.  

Jeden z najwyższych wskaźników

Republika Środkowoafrykańska, z 829 śmierciami na 100 000 żywych urodzeń, ma jeden z najwyższych wskaźników śmierci związanych z ciążą* na świecie (4). W badaniu przeprowadzonym przez środkowoafrykańskie Ministerstwo Zdrowia oraz Fundusz Ludnościowy Narodów Zjednoczonych (UNFPA) oszacowano, że powikłania związane z aborcją były przyczyną prawie jednego na cztery zgony kobiet w ciąży (5).  

W szpitalu w Bangui, w którym przeprowadzono badanie AMoCo, przyjęcia z powodu powikłań związanych z aborcją stanowiły 20 procent wszystkich przyjęć okołoporodowych w badanym okresie, co potwierdza te wyniki. Ponad dwie trzecie z nich miało miejsce w pierwszym trymestrze ciąży. Ponad jedną czwartą stanowiły nastolatki w wieku 18 lat i młodsze.  

Słaba wiedza o bezpiecznej opiece  

Około jedna czwarta kobiet w szpitalu w stanie Jigawa oraz prawie połowa kobiet (45 procent) w szpitalu w Bangui, z którymi przeprowadzono wywiady, powiedziała, że wywołały aborcję. Ponad dwie trzecie badanych w Bangui i niemal wszystkie (95 procent) badane w Jigawie użyły niebezpiecznych metod wywołania aborcji, w tym tępych narzędzi metalowych czy łodyg manioku, wstrzyknięć, tradycyjnych ziół, środków i leków.  

Ryzyko bardzo ciężkich powikłań, w tym śmierci, było ponad trzykrotnie wyższe wśród kobiet, które zgłosiły wywołanie niebezpiecznej aborcji niż wśród innych kobiet w szpitalu w Bangui.  

Źródła wiedzy o aborcji kobiet objętych badaniami były zwykle nieformalne, często byli to członkowie rodzin, znajomi czy osoby z pracy. Wybór metody aborcji wydawał się być bardziej oparty na postrzeganej skuteczności i łatwości dostępu niż na bezpieczeństwie.  

Kiedy partner lub partnerka są poinformowani o ciąży, często są zaangażowani w proces podejmowania decyzji i wyboru metody aborcji. Małżonkowie, którzy porzucają swoje partnerki, często nie pozostawiają im innego wyboru niż aborcja.  

Trudności w dostępie do antykoncepcji 

Trudności w dostępie do antykoncepcji są również jedną z głównych przyczyn niechcianych ciąży. Tylko 3 procent kobiet badanych w stanie Jigawa oraz 37 procent w Bangui powiedziało, że używały jakieś formy antykoncepcji w czasie zajścia w ciążę. W Nigerii głównymi przeszkodami w stosowaniu nowoczesnych środków antykoncepcyjnych była odmowa ze strony męża i rodziny, fakt, że respondentki nie wiedziały, że mogą zajść w ciążę oraz ich przekonania religijne. 

W Bangui obawa przed skutkami ubocznymi była głównym zgłaszanym powodem. Kobiety wyjaśniały także, że miały trudności z zapewnieniem ciągłości stosowania metody antykoncepcyjnej w obliczu braku dostępu do innych metod, wysokich kosztów transportu oraz godzin otwarcia, które uniemożliwiały zakupienie ich.  

Skrajnie duże opóźnienia w dostępie do opieki 

Badanie AMoCo opisuje również długą i trudną ścieżkę opieki dla kobiet po aborcji, co zwiększa komplikacje i ryzyko, na jakie są narażone. Połowa z nich potrzebowała dwóch lub więcej dni od wystąpienia pierwszych objawów, aby dotrzeć do odpowiedniej placówki ochrony zdrowia. 27 procent badanych kobiet w Nigerii oraz 16 procent w Republice Środkowoafrykańskiej potrzebowało sześciu dni lub więcej. Na początku symptomy nie są odbierane jako poważne. Niektóre kobiety nie wiedzą, że są w ciąży.  

Czasem kobiety chcą zachować aborcję w tajemnicy

Kiedy symptomy pogarszają się, kobiety często decydują się zwrócić się do osoby, która przeprowadziła aborcję lub do innych niewykwalifikowanych osób, co dodatkowo zwiększa opóźnienia w poszukiwaniu opieki i dostępie do odpowiedniego leczenia. Kobiety początkowo próbują radzić sobie z objawami w domu za pomocą leków, które same kupiły (w tym lekarstw i tradycyjnych metod leczenia). 

Czynniki pogarszające sytuację w Nigerii 

Przyjęcia z powodu powikłań związanych z aborcją są rzadsze w szpitalu w Nigerii niż w Republice Środkowoafrykańskiej (odpowiednio 4 procent i 20 procent), lecz ponad dwie trzecie kobiet badanych w stanie Jigawa miało ciężkie komplikacje.  

Przewlekła anemia wśród kobiet w tym bardzo biednym, wiejskim regionie prawdopodobnie prowadzi do cięższych komplikacji. Może to w pewnym stopniu wyjaśniać wyższy odsetek kobiet z poważnymi powikłaniami. 67 procent kobiet bez obfitego krwawienia miało anemię (w porównaniu z 38 procentami w Republice Środkowoafrykańskiej), co sugeruje, że prawdopodobnie miały one przewlekłą anemię. Krajowe badania potwierdzają te dane, wskazując, że odsetek kobiet w wieku rozrodczym z anemią w stanie Jigawa jest jednym z najwyższych w kraju (6).  

W dodatku 61 procent powikłań związanych z aborcją w Jigawie wystąpiło w drugim trymestrze ciąży, czyli później niż w szpitalu w Bangui, co także może tłumaczyć, dlaczego były one poważniejsze.

Niebezpieczna aborcja pozostaje jedną z głównych przyczyn śmiertelności okołoporodowych na świecie i jedyną, której można prawie całkowicie zapobiec. 

– W regionach niestabilnych lub dotkniętych konfliktem, podobnie, jak w innych miejscach, aby uratować życie wielu kobiet i zmniejszyć ich cierpienie, musimy zapewnić dostęp do bezpłatnych usług antykoncepcyjnych, oferując szeroki zakres pomocy, zarówno w ośrodkach podstawowej opieki medycznej, jak w szpitalach – tłumaczy dr Estelle Pasquier, badaczka medyczna w Épicentre oraz współprowadząca badanie AMoCo. – Musimy zainwestować w poprawę wiedzy społeczności na temat bezpiecznych metod antykoncepcji i aborcji oraz sprawić, by opieka poaborcyjna i bezpieczna aborcja były łatwo dostępne, również na poziomie podstawowej opieki zdrowotnej – dodaje.  

*Przez śmierć związaną z ciążą rozumiemy śmierci w czasie ciąży lub w ciągu 42 dni od zakończenia ciąży, bez względu na przyczynę zgonu (położnicze lub/i pozapołożnicze).  

**AMoCo: pełna nazwa po angielsku to „Abortion-related Morbidity and mortality in fragile and Conflict-affected settings”. Przeprowadzone we współpracy z Ministerstwami Zdrowia Republiki Środkowoafrykańskiej i Nigerii, współfinansowane przez Lekarzy bez Granic i ELRHA/R2HC, badanie AMoCo gromadzi dane od 1 068 kobiet zgłaszających się z powikłaniami związanymi z aborcją.