Polska: wysłuchanie obywatelskie w sprawie Strategii Migracyjnej

Przedstawiamy tekst wystąpienia Lekarzy bez Granic podczas wysłuchania obywatelskiego 25 listopada 2024 roku.

W poniedziałek 25 listopada 2024 roku odbyło się zorganizowane przez Fundację Stocznia we współpracy z Ministrą ds. Społeczeństwa Obywatelskiego wysłuchanie obywatelskie w sprawie przyjętej przez polski rząd Strategii Migracyjnej. Jak podkreśliły liczne organizacje i osoby biorące udział w wydarzeniu, dokument został przyjęty przez rząd bez konsultacji z organizacjami i bez uwzględnienia ich wcześniej publikowanych raportów i stanowisk.

W trakcie wystąpienia Lekarze bez Granic zwrócili uwagę na potrzebę zaprzestania dehumanizacji uchodźców i migrantów oraz na groźne skutki możliwości zawieszenia prawa o ubieganie się o azyl.  

W regionie przygranicznym z Białorusią zespół medyczny Lekarzy bez Granic jest obecny od listopada 2022 roku i ściśle współpracuje ze społeczeństwem obywatelskim. W ciągu ostatnich dwóch lat byliśmy naocznymi świadkami dewastujących skutków legalizacji pushbacków, zwiększonej militaryzacji, ograniczenia dostępu do pomocy humanitarnej i dehumanizujących narracji wymierzonych w osoby poszukujące ochrony. Teraz polski rząd planuje zawiesić prawo do ubiegania się o ochronę międzynarodową. Co nastąpi później?  

Działając na pograniczu przez ostatnie dwa lata, nasz zespół medyczny zapewnił opiekę medyczną prawie 500 osobom w gęstym lesie, często docierając do nich po wielogodzinnej wędrówce. Medycy ratowali migrantów z hipotermii, stopy okopowej, głębokich skaleczeń, siniaków i ran po pogryzieniach przez psy.  Tylko w 2024 roku wśród blisko 200 pacjentów ponad połowa doznała obrażeń, głównie w wyniku celowej przemocy zarówno ze strony polskich, jak i białoruskich służb mundurowych.

Najczęstszą przyczyną obrażeń były napaści fizyczne, głębokie skaleczenia drutem kolczastym, a nawet obrażenia związane z użyciem gumowych pocisków. Połowa pacjentów zgłosiła, że została brutalnie pushbackowana, przeważnie kilkukrotnie. Trzech na czterech pacjentów, w tym małoletni, zostało pushbackowanych co najmniej dwukrotnie.  Co siódmy pacjent był nieletni, a co szósty to kobieta. Kobiety i dzieci stanowiły prawie jedną trzecią wszystkich pacjentów, a najmłodsze dziecko miało zaledwie trzy lata. 

W swoim wystąpieniu zwróciliśmy też uwagę, że infrastruktura graniczna i drut kolczasty to celowa przemoc, która „filtruje” najbardziej bezbronnych, w tym kobiety w ciąży i dzieci. Ze względu na to, że żadna organizacja nie ma dostępu do pomocy humanitarnej po wschodniej stronie zapory, potrzeby są jeszcze pilniejsze. Chociaż narodowość nie wpływa na etykę świadczenia opieki medycznej komukolwiek, ważne jest, aby podkreślić, że większość pacjentów uciekała przed wojną i przemocą. Największą grupę pacjentów stanowili Syryjczycy, a następnie osoby z Somalii, Etiopii, Erytrei, Sudanu i Jemenu.

Restrykcyjne i represyjne środki przedstawione w Strategii Migracyjnej będą miały poważne i dalekosiężne konsekwencje dla dostępu ludzi do opieki medycznej i ochrony, powodując: 

• Dalszą blokadę możliwości uzyskania ochrony, co zmusi ludzi do pozostawania w sytuacjach zagrażających ich życiu. Już teraz całe obszary wzdłuż granicy są niedostępne dla pracowników organizacji humanitarnych, pozostawiając wielu ludzi w drodze bez podstawowej pomocy i opieki medycznej. Odmawianie legalnych procedur tylko utrwali niekontrolowaną przemoc i nadużycia.   

• Eskalację brutalnych pushbacków i odmowy dostępu do terytorium, która zmusi ludzi do ponownego powrotu do Białorusi, gdzie są narażeni na skrajną przemoc, w tym wykorzystywanie seksualne, napaści fizyczne, niszczenie mienia i inne naruszenia. Jest to poważne naruszenie praw człowieka i przepisów miedzynarodowego prawa uchodźczego.   

• Dostęp do pomocy medycznej stanie się jeszcze trudniejszy, ponieważ strach przed brutalnym pushbackiem lub zatrzymaniem zniechęca chorych do szukania opieki na terenie placówki szpitalnej. Wiemy to z praktyki. Ponadto poleganie przez rząd na słabo wykwalifikowanych i źle wyposażonych „zespołach poszukiwawczo-ratowniczych”, powiązanych ze strukturą Straży Granicznej, podważa wszelkie pozory bezstronności i humanitaryzmu w udzielaniu pomocy.  

Biorąc pod uwagę powyższą argumentację, nasz apel do państwa polskiego jest prosty.  Wzywamy polskie władze do wycofania ogłoszonego zawieszenia prawa do ubiegania się o azyl i zakończenia rażącej dehumanizacji uchodźców i migrantów oraz rosnącej militaryzacji działań wobec nich. Zamiast przyjmować kryminalizujące narracje, rządzący powinni uważnie wysłuchać tych, którzy od lat są bezpośrednio obecni na granicy, udzielając pomocy.