Śmierć, cierpienie, brak środków do życia: ludzkie koszty polityki migracyjnej UE [RAPORT]

Lekarze bez Granic publikują raport „Śmierć, cierpienie, brak środków do życia: ludzkie koszty polityki migracyjnej UE”. Przedstawiono w nim ustalenia z medycznych działań humanitarnych organizacji w 12 krajach w Europie i Afryce, a także w środkowej części Morza Śródziemnego.

Streszczenie

W ostatnich latach w całej Europie, na jej granicach oraz poza nią rozwija się kryzys mający swe źródło w polityce migracyjnej, który doprowadził do wzrostu liczby zgonów i cierpienia wśród osób próbujących szukać bezpieczeństwa i ochrony w Unii Europejskiej (UE).  

W całej Europie i poza nią, zespoły medyczne i humanitarne Lekarzy bez Granic zmagają się z dramatycznymi konsekwencjami restrykcyjnej polityki i praktyk migracyjnych oraz są bezpośrednimi świadkami kosztów, jakie ponoszą ludzie nimi dotknięci. Doświadczenia te dotyczą takich miejsc jak Libia, Bałkany, środkowy region Morza Śródziemnego, Polska, Grecja i Włochy. Miejsc, które stały się laboratoriami i poligonami doświadczalnymi dla coraz bardziej szkodliwych polityk i praktyk. 

Niniejszy raport zawiera szczegółowe ustalenia z medycznych operacji humanitarnych Lekarzy bez Granic w 12 krajach w Europie i Afryce, a także w środkowej części Morza Śródziemnego. W raporcie podsumowano doświadczenia operacyjne Lekarzy bez Granic w okresie od sierpnia 2021 roku do września 2023 roku, opierając się na standardowych danych medycznych i operacyjnych z projektów, a także na relacjach pacjentów i zespołów medycznych organizacji. W raporcie podkreślono, w jaki sposób na każdym etapie podróży ludzi do UE i wewnątrz Unii ich zdrowie, dobrostan i godność są zagrożone przez brutalne polityki i praktyki państw członkowskich UE. 

Główne ustalenia: strefy brutalnego odstraszania  

Osoby przemieszczające się w poszukiwaniu bezpieczeństwa i ochrony, w tym tysiące pacjentek i pacjentów Lekarzy bez Granic, spotykają się z charakterystycznymi formami opresji, których celem jest uwięzienie, powstrzymywanie, pozbawianie wolności i odbieranie bezpieczeństwa socjalnego migrantom i uchodźcom. 

I. Uwięzienie [z dala od granic]

Osoby poszukujące ochrony i bezpieczeństwa w Europie, pochodzące głównie z krajów Afryki, Bliskiego Wschodu i Azji, są często zatrzymywane już w krajach trzecich, z dala od granic UE. Dzieje się tak na mocy umów UE z tymi państwami, eksternalizujących politykę migracyjną. W ten sposób migranci i uchodźcy wpadają w rodzaj pułapki, z której nie mogą się wydostać.  W krajach tych często pozostają bez należnego im dostępu do opieki zdrowotnej i jakiejkolwiek ochrony: 

• W Libii, Nigrze, Tunezji i Serbii ludzie ci są narażeni na przemoc fizyczną, łapanki, eksmisje i represje sił bezpieczeństwa. 
• W Serbii, Nigrze i Libii żyją w trudnych warunkach, pozbawieni dostępu do opieki zdrowotnej. Głównymi problemami leczonymi przez Lekarzy bez Granic w tych krajach są choroby, którym można zapobiec, w tym choroby skóry, infekcje dróg oddechowych i zaburzenia żołądkowe i jelitowe. 
• W Libii osoby przechwycone na morzu i zawrócone do ośrodków detencyjnych są narażone na skrajnie niebezpieczne warunki, przemoc i nadużycia. Ludzie cierpią z powodu lęku, depresji, samookaleczeń i prób samobójczych. W Libii i Nigrze Lekarze bez Granic zajmowali się również osobami, które zostały wcześniej przechwycone przez tunezyjską straż przybrzeżną, a następnie wydalone do Libii i Algierii. 

II. Powstrzymywanie [na granicy]

Ludzie przekraczający granice UE umierają z powodu odwodnienia, hipotermii i obrażeń na pustyniach, w lasach i górach, próbując dotrzeć do bezpiecznego miejsca lub uciekając przed brutalnymi pushbackami. Inni toną w Morzu Śródziemnym i Morzu Egejskim z powodu braku pomocy i działań poszukiwawczo-ratowniczych, jak również praktyk straży przybrzeżnej. 

• Lekarze bez Granic pomogli na granicach UE ponad 28 000 osobom, które zostały ranne lub poszkodowane z powodu murów granicznych, pushbacków, braku działań poszukiwawczo-ratowniczych. W tej liczbie było ponad 20 000 osób, którym udzielono pomocy medycznej, wsparcia w zakresie zdrowia psychicznego lub pomocy w nagłych wypadkach na granicach UE oraz ponad 8 000 osób uratowanych na morzu. 
• Na polsko-białoruskiej granicy prawie 40 procent pacjentów Lekarzy bez Granic miało obrażenia spowodowane przez infrastrukturę muru granicznego. 
• Na granicach Grecji, Bułgarii, Węgier i Polski Lekarze bez Granic leczyli obrażenia i urazy spowodowane przemocą towarzyszącą pushbackom. 
• Zespoły Lekarzy bez Granic pomogły ludziom ocalałym z dwunastu katastrof statków u wybrzeży Włoch i Grecji, w których łącznie zginęło lub zaginęło do 875 osób. 
• Niektórzy ocaleni na statku Geo Barents zgłaszali, że próbowali przepłynąć morze z Libii nawet siedem razy. 

III. Pozbawianie wolności

Osoby, którym udało się przekroczyć granicę UE, po przybyciu na miejsce często są pozbawiane wolności, muszą stawić czoła działaniom służb zagrażającym ich zdrowiu fizycznemu i psychicznemu.

• Warunki w ośrodkach przypominających więzienia, takie jak finansowane przez UE ośrodki zamkniętego dostępu (CCAC) w Grecji, zagrażają zdrowiu przebywających w nich osób. Zaburzenia depresyjne, zaburzenia w wyniku stresu pourazowego (PTSD) i zaburzenia lękowe są powszechne wśród pacjentów, w tym dzieci. Coraz częstsze są przypadki zakaźnych chorób skóry spowodowane niskimi standardami higieny i warunkami życia, których w normalnych warunkach można byłoby uniknąć. 
• W miejscach, gdzie pojawia się wielu uchodźców i migrantów, procedury graniczne przeciągają się, realizowane są w sposób odbierający poczucie bezpieczeństwa, powodują stres i niepokój o przyszłość. Poddawani im ludzie nie dostają właściwej ochrony, opieki i wsparcia. 

IV. Odmowa bezpieczeństwa socjalnego

Przybysze, którym udaje się dostać do Europy spotykają się z celowym, systemowym wykluczeniem i polityką, pozbawiającą ich jakiejkolwiek możliwości godnego życia, osiedlania się czy leczenia. 

• Osoby, którym odmówiono dostępu do azylu i praw związanych z przyjmowaniem uchodźców, żyją na ulicach lub w squatach. W Belgii i Holandii zespoły Lekarzy bez Granic udzielały pomocy osobom w   pogorszającym się stanie zdrowia, wykluczonym z usług opieki medycznej. 
• Psycholożki i psychologowie Lekarzy bez Granic odnotowali również wyraźne pogorszenie stanu zdrowia psychicznego osób żyjących na ulicach, z zaburzeniami psychotycznymi, PTSD i depresją jako głównymi diagnozami. 
• Szczególnego zaniedbania i wykluczenia ze strony państw doświadczają dzieci. We Francji zespoły Lekarzy bez Granic pomogły setkom małoletnich wykluczonym z państwowych usług, opieki i ochrony, ponieważ nie miały opiekunów.  

Przemoc jako środek odstraszający

Przemoc w swoich różnych i wzajemnie powiązanych formach jest powszechna w kontekstach, w których pracowały zespoły Lekarzy bez Granic, na kolejnych etapach poszukiwania schronienia i bezpieczeństwa w Europie. Ta sama przemoc nadal pojawia się w propozycjach przedstawianych na szczeblu krajowym i regionalnym w UE. Obecne reformy przedstawione w pakcie UE o migracji i azylu jeszcze bardziej wzmacniają sieć przemocy, która ma na celu odstraszenie i wykluczenie osób poszukujących bezpieczeństwa. 

Umowy skutkujące uwięzieniem ludzi w krajach poza UE: Oferując bezpośrednie wsparcie finansowe dla państw spoza UE jako wyraz „solidarności” unijnych państw członkowskich, UE dostarcza zachęt by kontynuować brutalną eksternalizację polityk migracyjnych, na wzór tego, co widzieliśmy w Libii, Tunezji, Nigrze i Serbii. 

Przemoc i brak pomocy powstrzymujące ludzi na granicach: Wprowadzając nowy system zezwalający państwom członkowskim na odstępstwa od prawa, UE zapewnia legitymizację pushbacków, przemocy fizycznej i odmawiania pomocy osobom przybywającym na granice UE. Ze skutkami takich praktyk zespoły Lekarzy bez Granic miały już do czynienia w Polsce i Litwie.  

Pozbawianie wolności i odmowa dostępu do procedur i wsparcia dla nowo przybyłych osób: Instytucjonalizując podejście “kryzysowe” na swoich zewnętrznych granicach, UE umacnia system oparty na zatrzymaniach i demontażu mechanizmów ochrony, co już spowodowało powszechne szkody w krajach takich jak Grecja i Włochy. 

Życie w ubóstwie jako środek odstraszający: Opierając reformy na imperatywie powstrzymania przemieszczania się migrantów wewnątrz UE oraz utrzymania ludzi na jej granicach zewnętrznych, Unia instytucjonalizuje dynamikę, która zachęca do stosowania zaniedbania i wykluczenia socjalnego jako sposobów odstraszania, których skutki obserwujemy w krajach takich jak Francja i Belgia. 

Od lat Lekarze bez Granic alarmują o ludzkich kosztach europejskiej polityki migracyjnej. Mimo to szanse na znaczące zmiany – niedawne negocjacje w sprawie Paktu UE o migracji i azylu – zostały zmarnowane, jeszcze bardziej osadzając brutalne praktyki w sercu polityki migracyjnej UE.  

W obliczu ciągłej normalizacji przemocy, Lekarze bez Granic nie mają niestety do zaproponowania dalszych zaleceń politycznych, szybkich ani prostych rozwiązań. UE musi pilnie stawić czoła kwestiom, które leżą u podstaw tej przemocy, w tym głęboko zakorzenionej dehumanizacji, rasizmowi i instrumentalizacji uchodźców i migrantów z krajów pozaeuropejskich. Wymaga to pilnej i fundamentalnej zmiany kierunku, a także realnych rozwiązań, które odniosą się do podstawowych przyczyn, które zbyt długo skutkowały bezsensownymi zgonami, obrażeniami i długotrwałą traumą wśród osób poszukujących ochrony na granicach UE.